The Giver-by Lois Lowry Şubat 20, 2009

Jonas’s world is perfect. Everything is under control. There is no war or fear or pain. There are no choices. Every person is assigned a role in the Community.

     When Jonas turns twelve he is singled out to receive special training from The Giver. The Giver alone holds the memories of the true pain and pleasure of life. Now it’s time for Jonas to receive the truth. There is no turning back.

Plot Overview

 

The giver is written from the point of view of Jonas, an eleven-year-old boy living in a futuristic society that has eliminated all pain, fear, war, and hatred. There is no prejudice, since everyone looks and acts basically the same, and there is very little competition. Everyone is unfailingly polite. The society has also eliminated choice: at age twelve every member of the community is assigned a job based on his or her abilities and interests. Citizens can apply for and be assigned compatible spouses, and each couple is assigned exactly two children each. The children are born to Birthmothers, who never see them, and spend their first year in a Nurturing Center with other babies, or “newchildren,” born that year. When their children are grown, family units dissolve and adults live together with Childless Adults until they are too old to function in the society. Then they spend their last years being cared for in the House of the Old until they are finally “released” from the society. In the community, release is death, but it is never described that way; most people think that after release, flawed newchildren and joyful elderly people are welcomed into the vast expanse of Elsewhere that surrounds the communities. Citizens who break rules or fail to adapt properly to the society’s codes of behavior are also released, though in their cases it is an occasion of great shame. Everything is planned and organized so that life is as convenient and pleasant as possible.

Jonas lives with his father, a Nurturer of new children, his mother, who works at the Department of Justice, and his seven-year-old sister Lily. At the beginning of the novel, he is apprehensive about the upcoming Ceremony of Twelve, when he will be given his official Assignment as a new adult member of the community. He does not have a distinct career preference, although he enjoys volunteering at a variety of different jobs. Though he is a well-behaved citizen and a good student, Jonas is different: he has pale eyes, while most people in his community have dark eyes, and he has unusual powers of perception. Sometimes objects “change” when he looks at them. He does not know it yet, but he alone in his community can perceive flashes of color; for everyone else, the world is as devoid of color as it is of pain, hunger, and inconvenience.

 

At the Ceremony of Twelve, Jonas is given the highly honored Assignment of Receiver of Memory. The Receiver is the sole keeper of the community’s collective memory. When the community went over to Sameness—its painless, warless, and mostly emotionless state of tranquility and harmony—it abandoned all memories of pain, war, and emotion, but the memories cannot disappear totally. Someone must keep them so that the community can avoid making the mistakes of the past, even though no one but the Receiver can bear the pain. Jonas receives the memories of the past, good and bad, from the current Receiver, a wise old man who tells Jonas to call him the Giver.

 

The Giver transmits memories by placing his hands on Jonas’s bare back. The first memory he receives is of an exhilarating sled ride. As Jonas receives memories from the Giver—memories of pleasure and pain, of bright colors and extreme cold and warm sun, of excitement and terror and hunger and love—he realizes how bland and empty life in his community really is. The memories make Jonas’s life richer and more meaningful, and he wishes that he could give that richness and meaning to the people he loves. But in exchange for their peaceful existence, the people of Jonas’s community have lost the capacity to love him back or to feel deep passion about anything. Since they have never experienced real suffering, they also cannot appreciate the real joy of life, and the life of individual people seems less precious to them. In addition, no one in Jonas’s community has ever made a choice of his or her own. Jonas grows more and more frustrated with the members of his community, and the Giver, who has felt the same way for many years, encourages him. The two grow very close, like a grandfather and a grandchild might have in the days before Sameness, when family members stayed in contact long after their children were grown.

 

Meanwhile, Jonas is helping his family take care of a problem newchild, Gabriel, who has trouble sleeping through the night at the Nurturing Center. Jonas helps the child to sleep by transmitting soothing memories to him every night, and he begins to develop a relationship with Gabriel that mirrors the family relationships he has experienced through the memories. When Gabriel is in danger of being released, the Giver reveals to Jonas that release is the same as death. Jonas’s rage and horror at this revelation inspire the Giver to help Jonas devise a plan to change things in the community forever. The Giver tells Jonas about the girl who had been designated the new Receiver ten years before. She had been the Giver’s own daughter, but the sadness of some of the memories had been too much for her and she had asked to be released. When she died, all of the memories she had accumulated were released into the community, and the community members could not handle the sudden influx of emotion and sensation. The Giver and Jonas plan for Jonas to escape the community and to actually enter Elsewhere. Once he has done that, his larger supply of memories will disperse, and the Giver will help the community to come to terms with the new feelings and thoughts, changing the society forever.

 

However, Jonas is forced to leave earlier than planned when his father tells him that Gabriel will be released the next day. Desperate to save Gabriel, Jonas steals his father’s bicycle and a supply of food and sets off for Elsewhere. Gradually, he enters a landscape full of color, animals, and changing weather, but also hunger, danger, and exhaustion. Avoiding search planes, Jonas and Gabriel travel for a long time until heavy snow makes bike travel impossible. Half-frozen, but comforting Gabriel with memories of sunshine and friendship, Jonas mounts a high hill. There he finds a sled—the sled from his first transmitted memory—waiting for him at the top. Jonas and Gabriel experience a glorious downhill ride on the sled. Ahead of them, they see—or think they see—the twinkling lights of a friendly village at Christmas, and they hear music. Jonas is sure that someone is waiting for them there.

Mavi Lale’nin Peşindeki Rüya Yolcusu Şubat 20, 2009

Nazan Bekiroğlu, geçmişi bugünden yaşatan yazı ve hikâyeleriyle tanınıyor. “Mor Mürekkep”le başladığı macerasına “Mavi Lâle” kitabıyla devam eden yazar, “rüya yolculuğu”na çıktığı günden bu yana kaleme aldığı eserlerinde aynı güzellik, aynı hissiyat ve aynı üslûpla selamlıyor okuyucusunu…

Taşranın büyük şehirleri zorlamaya başlaması, ekonomik varlığını hissettirmesiyle olmadı. Birkaç konfeksiyon veya ağır makina fabrikasından daha önemli bir yeri var taşrada olmanın ve taşra(lı)yı yansıtmanın… Birçok derginin, mesela Konya, Kayseri, Kahramanmaraş, Erzurum mahreçli olarak elimize ulaşması bunun en açık ispatı. Hatta Harran, Karadeniz, 19 Mayıs üniversitelerinde öğretim üyeliği yaparak merkezi zorlayan ilim adamlarının, kuvvetli yazarların bulunması da…

Nazan Bekiroğlu taşradan bakan ama merkezi kuşatan bir isim. Geçen ay içinde “profesör” olan Bekiroğlu, sessiz ve derinden ördüğü kozasını öyle bir noktaya taşıdı ki, -bana göre-”Mor Kalem” ve “Mavi/Yitik Lale” kitapları ile “tarihin damarları”na yürüttüğü sıcak kanı, yerli duruşunun zirvesi olarak mühürledi.

Sözü geçen iki kitabı da İyi Adam Yayınları arasında çıkan yazar, “Mor Mürekkeple özlemini duyduğu “şey”leri, anlatırken, “Mürekkep neredeyse tarihe karışıyor. Kağıda düştükten biraz sonra rengini mora teslim eden sabit kalemler de öyle. Hele mor mürekkep. Aramaya kalkışsanız kırtasiyeci yüzünüze bir garip bakacak. Yine de ben işte, bütün bunları yazdım. Yazdıklarımın bir kısmım kalemime mor mürekkebi çekmeden evvel ben de bilmiyordum, yazarken öğrendim. Bir kısmım biliyordum. Keder gözyaşlarının mor olduğunu biliyordum mesela… Gözyaşları mor olan teyzeler de vardı hayatımda. İkiye katlanmış kağıtlar arasında bir damla mor mürekkebin bıraktığı lekelerle oyalanan bir çocuktum. Buyurun, işte burası benim içim…” diyordu.

Bir damla mor mürekkepten yola çıkarak artık kaybedilenlerin izini sürmeyi, hayatındaki mor halkalar anlatıyordu bize… Hızlı bir toplumsal değişimin bizleri getirdiği noktayı da işaret ediyordu bu kitabında Bekiroğlu…

Kem nazarlı lale

“Mavi Lale”deyse, önceki kitapta yarım bırakılmış veya söylenmesi ertelenmiş güzellikleri okuyucunun karşısına çıkarıyor yazar: “Sağ avucumun içinde ters bir lale, kusursuzluğuyla kem nazarları çağıran Selimiye’nin mazisinde ters huylu bir kadın olmasam da. Bir sahaf dükkanının derinliğinde ilk sahifesi yitik bir Lale Risalesi’ni okumaya bir türlü başlayamıyorken ben, yine ben; bir lale dana daldırılmış tek sap lalenin uyandırdığı aşinalığın sızısında…”
Satır satır dokuduğu nesrini “davetkar” bir üsluba dönüştürüyor bu kitabında. Hayatın manasını, yanlışlardan dönmeleri, ödenen ağır bedelleri işliyor: “Hep merak ettim, işleme yönü değiştirilmiş bir zihin, akis yönü değiştirilmiş bir yürek. Süveydası iptal edilmemiş bir merakın sancısı. Bana öğretilen anlam katmanlarının dışında farklı anlam katmanlarını öğrenmeme şaşkınlığı…”

Şiir tadında bir kitap “Mavi Lale”. “Ben şimdilerde onaltıncı asırlardan kalma çini bir pencere alınlığında, tam sağ alt köşeye imza düşürülmüş mavi bir Osmanlı lalesi neler düşünür, onu merak etmedeyim” diyor Bekiroğlu ve aceleci bir bakışla üzerinden geçip gittiğimiz birçok nesneyi kendi dünyalarından konuşturmaya devam ediyor. Kiraz ağacı, sır katibi, cümle kapısı, şehzade… Bütün bunlar, “sevgili suskunları” kervanına katılıyorlar. Kitapta büyük romanlar yeniden dilleniyor sanki: Bozkırkurdu, Anna Karenina, Diriliş, Don Kişot…

Aynı duruş ve duyuşu “Yusuf ile Züleyha”da da yakalamıştık aslında. Her ne kadar “Halide Edip Adıvar”, “Şair Nigar Hanım”, “Nun Masalları” isimli üç kitabı daha olsa da, sanki bu üç kitap (Mor Mürekkep, Mavi Lale, Yusuf ile Züleyha), Nazan Bekiroğlu’nün “rüya yolculuğu”na çıkarken yanında taşıdığı kayıt cihazının deşifre edilmiş hali gibi… Yusuf ile Züleyha’dan aldığım aşağıdaki küçücük metin de Nazan Bekiroğlu üslubunu anlatması bakımından önem taşıyor.
“Nasıl herkese duyururum da sesimi diyeyim: Bu anlattığınız ben değilim, ben bu anlattığınız değilim. Yusuf’u ben nasıl yerim? Ben Yusuf’u nasıl yerim? Sözünün bu kısmına gelince kurt, nemli gözlerinden boncuk gibi yaşlar dökülmeye başladı. Gri tüylerle kaplı göğsü, ön ayakları ıslandı. Bir ah çekti derinden derine. Islak burnu daha ıslandı. Ve devam etti:

Ben şimdi adımı nasıl temize çıkarayım, alnıma sürülen bu kapkara lekeyi neyle, nasıl yıkayayım? Öyle bir leke ki değil bana, yeter kıyametin kopacağı güne değin gelip geçecek tüm torunlarıma. Tek muradım, bütün yaratılmışların sahibi olan Tanrım, bu ayıpla yaratamazsın beni. Ya alsın yeni doğmuş bütün kurt yavrularıyla birlikte canımı, kurt neslinin dalı yaprağı burada kesilsin, ya da adım temize çıksın.”

Osmanlı yaşama iklimi

Geçmişe dönük hayranlığını abartmadan yansıtması, Trabzon doğumlu olmasına rağmen tam bir İstanbullu duyarlılığı taşıması, bu “şehzade taşrası”nda yaşayarak kusursuz bir Osmanlı hayat iklimi sunması, bunu yaparken çıktığı rüya yolculuğunda kendine has kurmaca dünyası ile oryantalist bir bakış açışı yerine tam da bu dili konuşan ve bu dili konuşanların acılarını, sevinçlerini birebir paylaşan bir üslubu başarıyla kullanması Nazan Bekiroğlu’nun farklı bir yerde durduğunu gösteriyor.

Yahya Kemal’den Tanpınar’a ve oradan Orhan Okay’a gelen bu ince anlatış ve duyuşu, biraz daha bugüne taşıyan ve kadınca bir sezişle yansıtmayı başaran Bekiroğlu, resim ve şiirin imkanlarını da sonuna kadar kullanıyor yazılarında.

Medeniyeti bir bütün olarak algılıyor o. Bugün yaşadıklarımızın dün de yaşandığını bilerek… öyleyse, “dünden bugüne sürgün edilmiş bir geçmiş zaman hanımefendisi’nin satırlarına gizlenen muhteşem bir medeniyet, ayrıntıların görkeminde yansımalıydı yazı ve öykülerde…
Onun hayat hikayesine baktığımızda, bu ince hissiyatın ipuçlarını açık şekilde görürüz. Çocukluğunu, genç kızlık dönemini, üniversite yıllarını, ilk hikayesinin yayınlandığı günlerde aldığı tepkileri ve dünden bugüne taşıyarak getirdiği kültür ve medeniyetin onun hayatını nasıl şekillendirip mükemmel bir oluşa doğru götürdüğünü…

Arayış ve yalnızlık

Tanınmış bir aileden geliyor. Babası “kalem ve kelam” sahibi biri. Kızlarının eğitimine büyük değer veriyorlar, öyle ki, küçük yaşlarda bile sokağa çıkmasına izin verilmiyor. Sokak ağzını öğrenmesin ve dilini bozmasın diye devamlı evde tutuluyor. O da, hem bu yalnızlığını paylaşmak, hem de birşeyler öğrenmek için sığınır kitaplara. Hayal dünyasını geliştirirken okuduğu kitapların yardımını görür. Daha küçük yaşlarda kendince yorumlar geliştirmeye başlamıştır bile. Babasının kütüphanesinde geçen günler ve bu okumalarla kurduğu hayal dünyası; arayış…

Öğretim hayatı boyunca tam bir oturmamışlık vardır düşüncelerinde. Edebiyat okumaktadır ama resme de yatkındır. Bir süre şiir yazar. Halide Edip’in romanları üzerine doktora tezi hazırlamaya başladığı yıllarda, arayışının yazı dilinde karşılığını görmüş ve yeni bir ifade biçimi yakalamıştır. Dergilerde hikaye ve şiirleri 1986′dan itibaren görülmeye başlar. Resmi çok sevmektedir aslında ama yazının önüne geçmesinden korktuğu için bırakır. Kahramanmaraş’taki Dolunay dergisi sayfalarını açmıştır ona. Derken Mustafa Kutlu’nun dikkatini çeker ve onunla tanıştıktan sonra şiire de “elveda” der.

Aslında şiiri bırakmamıştır Nazan Bekiroğlu; hatta resmi bile… Yazdığı denemelerde, yaptığı ilmî çalışmalarda bile şiirli bir dil kullanmaktan geri durmamış; şiiri, nesirlerine yedirmekte başarılı olmuştur.

Geçmişte yaşamak mı?

Hayat Tarih Mecmuası’nda gördüğünde, “işte bu” dediği Nigar Hanım’ın trajedisini ve bilinmeyenlerini ortaya çıkarmak için başladığı doçentlik tezi, Türk edebiyat tarihine önemli bir eser daha kazandırmasına vesile olmuştur. Bir ilmî araştırmadan çok hikaye yazarı titizliğiyle bütün ayrıntıları mercek altına alan Bekiroğlu, kaleminin büyüsüyle yazdığı bu eseriyle doçent olur.

Bütün bu çalışmalarıyla “Acaba bu yazar geçmişte mi yaşıyor?” soruları ortaya çıkabilir ancak o, geçmişi bugünde yaşadığını ispat eder. İyice özümsediği ve bağlandığı bir medeniyeti, tutarlı, estetik kaygıyı ön plana alarak yansıtır. Beşir Ayvazoğlu’nun Nazan Bekiroğlu’yla ilgili şu tesbitleri önemlidir:

“Bir hikaye ve deneme yazarı olarak geçmişi sorgulayıcı bir tavrı benimseyen Nazan Bekiroğlu, hayran olduğu ve derinden etkilendiği Tanpınar gibi geçmişte yaşamayı, fakat orada kalmayıp bugüne birşeyler taşıyarak yeni şeylere dönüştürmeyi çok iyi biliyor. Ne pasif bir hayranlık, ne anlamsız bir düşmanlık. Önce anlamak ve anladığını iyi ifade etmek. İyi ifade edememenin bir yazar için nasıl dayanılmaz bir sancı olduğunu da biliyor. Cemil Meriç’in deneme üslubunu benimsemiş; eksilte eksilte yazıyor, yani yazdıklarının en acımasız eleştirmeni kendisi. Sade ve çocuksu bir cümlenin, sadelikteki başarının peşinde.”

Bir üslup yazarı

Bunu çok da iyi başarıyor Bekiroğlu… O’nu geçmişten geleceğe kalacak nadir soluklardan biri olarak selamlayabiliriz. Doğu ve Batı edebiyatlarını çok iyi bilip yansıtan, şiiri bir damar olarak bütün yazılarına içiren, estetiği söz kalabalığına fazla prim vermeden sunan, romantizmi ve ruhun mahremiyetini okuyucusunu da hikayenin içine çekerek yaşatan bir üslup yazarı Nazan Bekiroğlu…

Ne “Mor Mürekkep”, ne “Halide Edip Adıvar”, ne “Şair Nigar Hanım”, ne “Nun Masalları”, ne “Yusuf ile Züleyha” ve ne de “Mavi/Yitik Lale”… Hiçbirinin diğerinden bir üstünlüğü yok… “Hat ve Rasat” ile “Kayıp Padişah” hikayeleriyle düştüğüm Nazan Bekiroğlu’nu okuma ve anlama yolculuğuna büyük bir heyecan ve zevkle devam ediyorum. “Nun Masalları”ndan aldığım şu güzel cümlelerle sizi de bu yolculuğa davet ediyorum:

“Hava yağmurluydu. Islak kaldırımlarda nergisler açıyordu. Kucağımda da bir demet nergis vardı. Dolmuş bekliyordum. Birden nasıl oldu bilmiyorum, bir köşenin arkasından onu gördüm (…) Ben ki hep sustum. Konuşmaktan hep korktum. Son padişah ve son şehzadeyi uğurlarken bir suyun kıyısında, son masal gemisine ellerim açık ve mendilim rüzgarda, son yağmurlarımı harcadım. O gün bu gündür hikâyelerime yağmurlarımı yağdıramıyorum.”

Nazan BEKİROĞLU ndan..

İnsan, varlığının mahiyetini çözmek ve mutlak bilgiye ulaşmak ister. Dinin yanı sıra bilim ve sanat da bu bilgiye hizmet eder, şiir de. Ancak onun vasıtası sezgidir. Şiir, belki de mahiyeti belli olmayan anî ilhamlara dayalı olarak bir yerlerden şair gönlüne indiğinden, şair insanlar arasında ama onlardan yukarıda bir yerdedir. Çünkü o kendisini üstün idrake götüren ilhamın tecelli ettiği bir kalbe sahiptir, bir seçilmiştir o. Sözlerinin resullerin sözlerine benzetilmesi de bu yüzdendir.

…
“Talebe perişan. Dilini unutan bir nesil yabancı bir dili nasıl şevsin?”, yazıklamasında olan Cemil Meriç, bir aydın yabancı dil bilmese de olur, kanaatinde, yeter ki anadilini iyi bilsin ve konuşsun. Haklı. Çünkü aydının yolu bütün bir ülke adına konuşmaktan geçiyor, yani düşünmekten. Gerçek manada aydın olmanın ilk şartı yüksek bir dil bilincine sahip olmak. Bunun tartışılması bile abes.

…

Tarihler yazmasın. Ben kendimin tanığıyım. Hep başkalarının kalbiyle sevdim. Başkalarının yerine hissettim. Lisan bilmez bir mütercim ya da büyülenmiş bir büyücü olmadığım bunca ortada iken sırrımı henüz kimseler yazmadı benim. Sağımdaki ve solumdaki melekler, yani ki sırrımın katibi olan ve bir gece çok ağladığımda bunu yazan meleklerin dışında. Ben sırlar katibi, kdtibul-esrar. Yıl iki bin, isa’dan sonra, bu gece Çok ağladım, mevsim ocak, gün unuttum…

Özcan ÜNLÜ

Abdülhamid’in Kurtlarla Dansı Şubat 20, 2009

Mehmed Akif, Birinci Dünya Harbi’nde Asım’ın neslinin “kıt’a kapma oyunu” oynadıklarından söz eder. Bu gençlerin kimi Galiçya’da, kimi Sina çölünde, kimi Kafkaslarda, kimi de Çanakkale’de emperyalizme karşı çağları alt üst eden bir mücadele veriyorlardı. Bugün de eğitim neferlerimiz aynı rolü oynamıyorlar mı? İnsanlığa bu defa Yunus’un gönüllerine ektiği güzellikleri demetleyip sunmuyorlar mı? Bu çağın vebasına inançlarından derledikleri güzellikleri güzellikleri derman olarak sürmüyorlar mı? Ve en önemlisi de, “Bizden adam çıkmaz” hurafesinin çatısını çatır çatır yıkmıyorlar mı? Bu bir “Sonsuzluk Kervanı” dostlar! Dün Tarık b. Ziyad’ın kutlu askerleri bu vazifeyi üstlenmişlerdi, bugün ise eğitim gönüllüleri. Dün Abdülhamid Han bu kervanın bir halkası olmuştu, bugün vazife bizim omuzlarımızda. Abdülhamid’in dansı devam ediyor dostlar… Kurtlarla, yani insanlığın düşmanlarıyla insanlığın dostlarının ezeli mücadelesi…

“Abdestsiz adım attığın görülmemiş.

İnan, bundan adları gibi emindiler.

Hatta yatağının baş ucunda husûsi bir tuğla bulundururmuşsun Kerbela toprağından mamul.

Abdestsiz yatağa girmediğin gibi, sabah kalktığın vakit abdestsiz yere basmamak için önce bu tuğla ile teyemmüm edip ondan sonra gidermişsin lavaboya.”

Beni evhamlı sanıyorlardı… Hayır!

Ben sadece gafil değilim, o kadar!

Sultan 2. Abdülhamid